Kluczowy dzień Sierpnia 80. W Stoczni Gdańskiej zamknięta zostaje lista 21 postulatów – w ciągu dwóch tygodni przemieniają kraj, jak taran przebijający bramy. Niezwykłe zjawisko: są od razu uznawane, niemal odruchowo. Stają się powszechnym dobrem.

Coś zasadniczego łączy 17 sierpnia w 1920 i 1980 roku. Sto lat temu dopiero dzień po skutecznym kontrataku 16 sierpnia (a nie w przeddzień, co przyjęto za Datę Zwycięstwa – czysto propagandową) można było poczuć, że od polskiego wału obronnego, wspartego ogólnospołeczną mobilizacją, odbijają się bolszewickie zastępy. Sześć dekad później powstaje w Peerelu dokument, który – choć wywrotowy – uznany zostaje najszerzej; także dzięki niemu z komunizmu zdaje się wyłamywać społeczeństwo. Solidarność polską, trwającą wbrew wszystkiemu, definiują najmocniej te dwa wydarzenia XX wieku.

40. rocznica Solidarności, lekceważona z powodu najgłębszej od lat polaryzacji Polski i niszczenia historycznego znaku w procesie rozbijania wspólnoty, może być jednak okazją do odwrócenia znaczeń. Wystarczy zdjąć z Solidarności współczesny cudzysłów – wrócić do jej pierwotnego sensu, który jest przeciwieństwem tego, co dziś uważa się za oblicze „S”.

KARTA powstała w styczniu 1982, niejako w obronie Solidarności. Teraz – po anonsach NSZZ „S”, przedstawiającego siebie jako jedynego dysponenta dawnego znaku i związanych z nim wartości – proponujemy zbiorowy namysł nad 21 tezami. Niech będą punktem wyjścia do kolejnej dekady, po trzech traconych, znów w drodze do wspólnotowej, lepszej Polski.

Zbigniew Gluza

21 tez Solidarności

1. Solidarność narodziła się w Polsce 40 lat temu, przekształcając świadomoś

zbiorową. W roku 1980/81 objęła kraj – jako wyzwoleńczy ruch społeczny.

2. Zjawisko Solidarności podnosiło Polskę po czterech dekadach zapaści państwa; trwało dekadę – od 17 sierpnia 1980 do 24 czerwca 1990 (rozpad formacji) – inicjując III RP.

3. Nazwano ruch Solidarnością, pod konieczną, lecz zbyt wąską postacią związku zawodowego. Od 17 września 1980 ta „związkowa” nazwa znaczyła społeczeństwo.

4. Solidarność powstała ze splotu aktywności opozycji, działającej jawnie przez kilka lat – i społeczeństwa, obudzonego przez Jana Pawła II.

5. Twarzą Solidarności w latach 1980–90 stał się Lech Wałęsa, choć wcześniej opozycji nie przewodził, a w 1990 roku rozbił dojrzałą formację, idąc drogą własnych ambicji.

6. Solidarnoś, jako samoorganizacja społeczeństwa, w latach 80. podważyła – bez przemocy – blok sowiecki; system nie zdołał już zareagować siłą.

7. Liderzy związku zawodowego, utożsamianego z Solidarnością, w tym przewodniczący, stali się uosobieniem oddolnego ruchu, jednak nie przywódcami społeczeństwa.

8. Gdy 27 marca 1981, w imię Solidarności, całkowicie zamarł kraj, a szefom związku dano prawo decydowania za społeczeństwo – nikt nie podjął roli wodza.

9. Związek zawodowy nie przetrwał stanu wojennego – rozpadł się od uderzenia 13 grudnia 1981; trwała Solidarność, dzięki mobilizacji poza strukturą.

10. Solidarność warunkowała zwycięstwo społeczeństwa nad władzą – 4 czerwca 1989; w jej imieniu wystąpiła wiarygodna grupa liderska, stojąca przy Lechu Wałęsie.

11. Po rekonstrukcji związku zawodowego, odchodzącego od Solidarności, przewodniczący nie zrezygnował z historycznej już nazwy, pozorując kontynuację.

12. Wraz z upadkiem Komitetów Obywatelskich, zwycięskich w wyborach roku 1989/90, Solidarność występuje już tylko w cudzysłowie, zmieniając znaczenie znaku.

13. Dekada Solidarności okazała się – mimo komunistycznej opresji – okresem delegitymizacji Peerelu, zapowiedzią wolności w Polsce suwerennej.

14. Trzy kolejne dekady – przy sukcesie gospodarki i ładu demokratycznego Polski – są okresem stopniowego usuwania Solidarności ze społeczeństwa.

15. Zaprowadzona w kraju polaryzacja polityczna, a za nią społeczna, jest przeciwieństwem Solidarności. Powrót do jej wartości powinien wesprzeć odzyskanie wspólnoty.

16. Polsce potrzeba racji Solidarności: działań bez przemocy. Postawy nienawiści, pogarda dla prawa, korupcja i mord polityczny – to ich współczesna alternatywa.

17. Solidarność sprzed 40 lat stała się najmocniejszym pozytywnym znakiem polskiej wspólnoty – otwartej na innych, gotowej w sporze do dialogu i porozumienia.

18. Każdy obywatel może wybrać kształt Polski: spolaryzowanie czy Solidarność. Jeśli uzna ją za postulat dla siebie, wesprze integrującą się wspólnotę.

19. Dniem symbolicznym uwolnienia się Polski jest 31 sierpnia (a nie 1 czy 15 sierpnia). W 1980 roku Solidarność pokonała totalitarny system – jako apogeum przełomu.

20. Hasło na miesiąc rocznicy Solidarności 2020, od 17 sierpnia (dzień ogłoszenia 21 postulatów) do 17 września (dzień przyjęcia nazwy): odzyskanie zawłaszczonego znaku.

21. Solidarność w cudzysłowie okazała się zaprzeczeniem jej sensu – karykaturą. Powrót tej bez cudzysłowu to nadzieja Polski, przywrócenie fundamentalnej wartości.

Warszawa, 4 czerwca 2020 KARTA

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here