Inline pictures
Polska 10:11
Україна 11:11

Метод Бальцеровича, или почему Украина не Польша?

metod-baltserovicha-ili-pochemu-ukraina-ne-polsha-6511_XL.jpg

«Шоковая терапия» спасла польскую экономику, но всегда причиняла лишь боль и страдания украинской…

Очередная попытка либерально-рыночных реформ в исполнении правительства Яценюка закончилась ожидаемым крахом. И теперь команде Гройсмана-Порошенко приходится делать непростой выбор: продолжать идти тем же путем лишь из принципа, выполняя данные Западу обещания, или же повернуть в другую сторону по вынужденной необходимости.

Очередная попытка либерально-рыночных реформ в исполнении правительства Яценюка закончилась ожидаемым крахом. И теперь команде Гройсмана-Порошенко приходится делать непростой выбор: продолжать идти тем же путем лишь из принципа, выполняя данные Западу обещания, или же повернуть в другую сторону по вынужденной необходимости.

Большинство аналитиков склоняется к мнению, что украинская власть, традиционно, попытается вести двойную игру. В чем-то она отступит назад, чтобы защитить интересы своего бизнес и не допустить социального взрыва, а в чем-то будет усердно имитировать продолжение реформ, чтобы продолжать получать политическую и финансовую поддержку Запада. И вот якобы как раз для более убедительного замыливания глаз она пригласила на работу в новое правительство именитого польского экономиста-реформатора Лешека Бальцеровича.

Пример для подражания

Такой выбор был не случайным: для Украины фигура Бальцеровича является поистине легендарной, хотя у себя на родине он не настолько популярен, а в других странах Европы вообще малоизвестен. Дело в том, что именно Бальцерович был отцом польской «шоковой терапии» (и автором этого выражения), положившей начало реформ польской экономики. Реформ успешных, уже много лет являющимся примером для постсоветских стран, пытающихся повторить польское «экономическое чудо».

После того как Украина поняла, что не является второй Францией или Великобританией, она неоднократно пыталась стать второй Польшей. Ориентир на польскую экономику стоял во главе рыночных реформ 90-х, а затем стал флагманом украинской евроинтеграции. Киев не всегда находил с Варшавой общий язык в современной политике, да и наша общая история разошлась несколько столетий назад, однако в экономике он всегда признавал её «старшей сестрой».

А для сотен тысяч украинцев, ездивших в Польшу на заработки, тамошний уровень жизни как раз и был наглядным примером того самого «европейского будущего», к которому стоит стремиться. Причем, в отличие от уровня жизни немцев или швейцарцев, эта планка была вполне достижима.

Однако ни в Украине, уже второй раз провалившей свою «шоковую терапию», ни даже в успешно проведших такие реформы странах Прибалтики, Грузии, Сербии, Болгарии и т.д., повторить успех польской экономики не получилось. Прибалтика впала в глубокую экономическую депрессию и её граждане массово выезжают на заработки, успехи Грузии и Болгарии более чем скромны, Украина же и вовсе пребывает в глубочайшем экономическом кризисе.

В чем же дело? Почему метод Бальцеровича, который многие политики и экономисты преподносят как универсальный и однозначно эффективный, отнюдь не везде приводил к положительным результатам? Дело ли в самой «шоковой терапии», или ещё в чем-то ином?

Выбор модели

Чтобы объективно оценить метод Бальцеровича, необходимо отказаться от примитивного, политически предвзятого, пропагандистского подхода к оценке экономических систем. Социалистическая экономика была не лучше и не хуже капиталистической, она была просто другой. Именно поэтому споры между фанами и критиками советского прошлого, с аргументами типа «а мы летали в космос» и «зато в стране не было джинсов», совершенно бессмысленны.

Экономика Польши 80-х годов представляла собою социалистическую индустриальную промышленность (в варианте почти госкапитализма), ориентированную на СЭВ, и уже полурыночный потребительский рынок, стремительно увеличивавший импорт западных товаров. Из-за возникшего дисбаланса внешней торговли и финансовой системы, в стране началась инфляция, сократившая уровень жизни и вызвавшая общественно-политический кризис. Из этой ситуации было два выхода: административно блокировать импорт и возвращать потребительский рынок в узкие рамки скудного социалистического ассортимента, или же переводить все отрасли экономики на капиталистические рельсы, чтобы интегрировать её в западный капиталистический рынок. Выбрали второе.

Однако и рыночные реформы можно проводить по-разному. Считается, что существует, как минимум, два пути: польская «шоковая терапия» и китайский «государственный капитализм». В разных вариантах, несколько отличающихся от «оригинала», они были применены многими странами. А, например, Россия, в 90-х пошедшая по пути «шоковой терапии», в эпоху Путина свернула на модернизированную под себя китайскую модель.

Если отбросить политическую чушь про «свободный рынок» и «тоталитарный режим», то главное различие этих двух моделей состоит лишь в механизме финансирования экономики. Либеральная рыночная экономика финансируется системой коммерческих банков и частных инвесторов, государственный капитализм вливает в экономику прибыль госкомпаний и бюджетные дотации. При этом мировой рынок может с одинаковым успехом работать как со странами либеральной экономики, так и со странами государственного капитализма, и странами смешанных моделей. Утверждения о том, что госкомпаниям закрывают путь на западные рынки – чушь, достаточно посмотреть как успешно там сбывают свою продукцию китайские и российские предприятия.

Однако государственный капитализм требует наличия источника больших валютных доходов. У Китая это прибыль от производства товаров, у России нефтедоллары. Польша, чья производственная экономика к началу реформ была во многом госкапитализмом, не имела таких доходов, в том-то и была проблема. Поэтому она была вынуждена пойти по пути либеральных реформ, привлекая финансирование западных кредиторов и инвесторов.

Шок и терапия

План Бальцеровича, главным образом, лишал госкомпании государственной поддержки, вынуждая их приватизироваться и искать помощи у западных кредиторов и инвесторов, перекладывая на их плечи всю дальнейшую заботу. Но чтобы привлечь оных в Польшу, нужно была провести ряд преобразований, улучшающих кредитный имидж страны и её инвестиционный климат. Это, пожалуй, самая трудная часть реформ, поскольку она напрямую затрагивает доходы и расходы населения, влияя на его уровень жизни. Таким образом, экономический шок испытывают не только предприятия, но и все граждане страны.

Заслуга Бальцеровича в том, что он провел весьма глубокую экономическую терапию с минимально болезненным для поляков шоком. 20% безработица и уровень доходов, всё ещё в разы меньше, чем у немцев и британцев, что вынудило миллионы поляков податься на заработки на Запад, стали главным минусом этой реформы. Но могло быть гораздо хуже – как в Прибалтике, как в Грузии, как в Украине.

Нужно заметить, что подобные реформы проводились и до Бальцеровича — например, в Великобритании, Чили, Израиле, Аргентине. Где-то они были более жесткими, где-то более мягкими: так, Великобритания и Израиль не стали разрушать свой социальный сектор, при этом Тэтчер вообще обошлась приватизацией госпредприятий, а в Израиле замораживали не только доходы населения, но и цены. А вот Аргентина везла в колоссальные долги и пережила дефолт, её экономика осталась аграрной и экспортно-сырьевой, а резкое падение уровня жизни в 90-х привело к массовым беспорядкам и мародерствам. Впрочем, повторим, бывает и хуже.

«Шоковая терапия» действует безжалостно, она не только разоряет лишившиеся господдержки предприятия, но и убивает внутренний рынок, сокращая бюджетные расходы, замораживая доходы населения или вовсе оставляя людей без заработков. Нередко это объясняют борьбой с инфляцией, хотя в раде случаев её вызывал не столько «печатный станок», сколько неконтролируемый рост цен «свободных» коммерческие на товары и услуги. Государство могло сдерживать цены, частный сектор их постоянно поднимал, чем и обесценивал национальную валюту. Кстати, во время реформ Бальцеровича, в Польше были установлены фиксированные цены и тарифы на важнейшие товары и услуги, что тормозило инфляцию и позволяло населению худо-бедно пережить «шоковую терапию».

Успех «шоковой терапии» в Польше зависел и от специфики её экономики, и от ряда благоприятных совпадений. Так, опорой польской экономики была и остается промышленность, причем не сырьевая, а машиностроение и легкая. И именно туда в начале 90-х пришел инвестор, для которого в очень короткие сроки создали благоприятные условия: минимум коррупции и бюрократии, снижение налогового пресса и «свободные экономические зоны» (их потом копировали в Украине для своих олигархов), большой рынок труда квалифицированной и не очень дорогой рабочей силы.

При этом, заметим, иностранный инвестор (в первую очередь европейский) очень охотно шел в Польшу, Чехию, Словакию, Хорватию, но почему-то почти не заинтересовался Прибалтикой, Грузией, Болгарией, и вообще сторонился Украины. Одновременно с этим, быстро поднявшая свою производственную экономику, Польша успела быстро завоевать рынки соседних стран, в том числе постсоветских, еще до великого нашествия китайских товаров. А это способствовало ещё большему ускорению её экономического роста. Плюс, добавим, полученные от западных стран и банков кредиты и субсидии не «распиливались» и прожирались, а грамотно использовались для стабилизации финансовой системы.

Таком образом, метод «шоковой терапии» не идеален и тем более не универсален, он должен быть индивидуально подобран для каждой отдельной страны, а слепое копирование может лишь навредить её экономике. Что мы и видим на примере нашей страны.

«Бідні, бо дурні»

Первая попытка проведения либерально-экономических реформ в Украине была предпринята еще в начале 90-х. Но это была, скорее лишь пародия на реформу, или даже какая-то масштабная диверсия. Отпускать цены в стране, где опыта свободного коммерческого ценообразования не было со времен НЭПа, было чревато: они росли каждый день. А это бесконечное подорожание компенсировали выпуском ничем не обеспеченных «купоно-карбованцев». Итог: гиперинфляция, утеря сбережений населения, чудовищное обнищание, разорение большинства предприятий. Причем, последнее было усугублено еще и потерей рынков, вызванных развалом СССР.

Не было достигнуто ровным счетом ничего, если конечно не считать достижениями закрытие заводов и массовую безработицу. Первая волна реформ запомнилась как эпоха жесточайшего кризиса, а еще это была первая попытка надуть МВФ, изображая видимость преобразований. Под обещания провести масштабную приватизацию и создать условия для иностранных выпросили большой транш. Но в итоге реформу затянули и провели в интересах нарождающейся украинской олигархии, получившей для себя и привлекательные предприятия, и льготы в «экономических зонах».

Не все предприятия нашли своих инвесторов. Было остановлено или практически утрачено всё высокотехнологическое производство, то есть Украина потеряла половину своей промышленности. Это непосредственно отразилось на её экономике: она стала преимущественно экспортно-сырьевой, контролируемой украинскими олигархическими кланами, культивирующими повсеместную коррупцию и вывозящими прибыль в оффшоры. Иностранные инвесторы обходили Украину стороной, поскольку тут их буквально «съедали».

В начале 21 века в Украине сформировалась весьма специфическая система олигархономики, которая защищала себя от любых нежелательных реформ и внешней конкуренции. Майдан отнюдь не уничтожил её, а стал лишь продолжением войны кланов за власть. Поэтому реформы правительства Яценюка были заранее обречены на провал, и проводились лишь в той степени, которая не противоречила интересам олигархии.

По существу, они повторяли не только бесцельность предыдущих реформ, но и точно также лишь создавали их видимость для выпрашивания кредитов. Каковы их итоги? Повышение тарифов, снижение социальных расходов, падение уровня жизни населения – в этом трудно усмотреть что-то положительное. Всё это устроили лишь затем, чтобы взять у МВФ в кредит еще пару миллиардов, причем эти деньги пустили на выплату старых долгов. «Шоковая терапия» по-украински была лишь шоком и страданиями, без всякой терапии. Она ничуть не затрагивала интересы олигархии, а когда такой вопрос все-таки встал, реформы (точнее, их видимость) быстро свернули.

Тем, кто еще верит в возможность либерально-экономических реформ, стоит посмотреть на украинскую экономику беспристрастным взглядом и задуматься над тем, что именно и в каких преобразованиях тут нуждается. Социализма в Украине уже давно нет, прежнего промышленного потенциала тоже, поэтому сделать тут «как в Польше», по Бальцеровичу, уже не получится, для этого пришлось бы вернуться в 1992 год, что возможно только в приключенческой фантастике.

Когда мы говорим о необходимости реформ нынешней украинской экономики, то мы должны понимать, что реформировать при этом придется ныне существующую модель олигархономики. Эти реформы либо укрепят её, позволив пожрать то, что еще оставалось неприватизированным и не распиленным, либо ослабят и уничтожат, позволив создать иную, более лучшую экономическую модель. В любом случае, чтобы открыть в Украину дорогу для иностранного инвестора, или поднять собственный малый и средний бизнес, или перейти на путь государственного капитализма – в любом случае сначала потребуется «подвинуть» олигархию.

Но Бальцерович не специалист по борьбе с олигархией, поэтому он вряд ли чем-то поможет Украине, которая сегодня нуждается в «шоковой терапии» не экономики, а социально-политической системы. Его советы и опыт будут совершенно бессмысленны для олигархической власти, которая пригласила его, по сути, лишь играть роль свадебного генерала для создания видимости кипучих реформ…

Виктор Дяченко, Новости Украины – From-UA

"Terapia szokowej" uratowała gospodarkę polską, ale zawsze powodowała tylko ból i cierpienie ukraińskiej…

Kolejna próba liberalno-rynkowych reform w wykonaniu rządu Jaceniuka zakończyła się oczekiwanym krachem. I teraz zespól Grojsmana-Poroszenko musi dokonać trudnego wyboru: iść dalej tą samą drogą tylko dla zasady, wykonując dane Zachodu obietnice, lub skręcić w drugą stronę zmuszony koniecznością.

Większość analityków skłania się do opinii, że władza ukraińska, tradycyjnie, spróbuje prowadzić podwójną grę. W czymś ona cofnie się do tylu, żeby chronić interesy swojego biznesu i nie dopuścić do wybuchu społecznego, a w czymś będzie ciężko naśladować kontynuacje reform, aby nadal otrzymywać polityczne i finansowe poparcie z Zachodu. I to rzekomo dla bardziej przekonującego zamydlenia oczu ona zaprosiła do pracy w nowym rządzie wybitnego polskiego ekonomistę-reformatora Leszka Balcerowicza.

Przykład do naśladowania.

Taki wybór nie był przypadkowy: dla Ukrainy postać Balcerowicza jest naprawdę legendarną, chociaż u siebie w kraju nie jest on na tyle  popularny, a w innych krajach Europy w ogóle jest mało znany. Rzecz w tym, że to właśnie Balcerowicz  był ojcem polskiej "terapii szokowej" (i autorem tego określenia), która to zapoczątkowała reformy gospodarki polskiej. Reform udanych, od lat będącym przykładem dla krajów post-sowieckich, którzy próbują powtórzyć polski "cud gospodarczy".

Po tym, jak Ukraina zrozumiała, że nie jest drugą Francją czy Wielką Brytanią, wielokrotnie próbowała stać się drugą Polską. Punkt orientacyjny na polską gospodarkę stał na czele reform rynkowych 90-tych, a następnie stał się sztandarem ukraińskiej eurointegracji. Kijów nie zawsze z Warszawą mieli wspólny język we współczesnej polityce, jak i nasza wspólna historia rozeszła się kilka wieków temu, jednak w gospodarce zawsze uznawał on ją "starszą siostrą".

A dla setek tysięcy ukraińców, którzy jeździli do Polski na zarobki, tamtejszy poziom życia akurat był przykładem tej samej "europejskiej przyszłości", do którego warto dążyć. Przy czym, w odróżnieniu od poziomu życia niemców, czy szwajcarów, ten poziom był całkiem osiągalny.

Jednak ani w Ukrainie, co już po raz drugi doprowadziła do klęski swoją "terapię szokową ", ani nawet z powodzeniem wprowadziwszy  takie reformy krajach Bałtyckich, Gruzji, Serbii, Bułgarii, itp., powtórzyć sukces polskiej gospodarki nie powidło się . Kraje bałtyckie wpadły w głęboką depresję gospodarczą i ich obywatele masowo wyjeżdżają do pracy, postępy Gruzji i Bułgarii bardziej niż skromne, Ukraina w ogóle  pozostaje w głębokim kryzysie gospodarczym.

O co chodzi? Dlaczego metoda Balcerowicza, który wielu polityków i ekonomistów przedstawiana jako uniwersalną i wyjątkowo skuteczną, bynajmniej nie wszędzie daje pozytywne wyniki? Czy problem polega w samej "terapii szokowej", czy jeszcze w czymś innym?

Wybór modelu.

Żeby obiektywnie ocenić Metodę Balcerowicza, koniecznie jest porzucenie uproszczonego, politycznie tendencyjnego propagandowego podejścia do oceny systemów gospodarczych. Gospodarka socjalistyczna była nie lepszą a nie gorszą niż kapitalista, była po prostu inna. Właśnie dla tego  spór między fanami i krytykami sowieckiej przeszłości, z argumentami typu "a my  latali do kosmosu" i "ale w kraju nie było jeansów”, absolutnie bez sensu.

Gospodarka Polska 80-tych przedstawiała sobą socjalistyczny przemysł industrialny (prawie kapitalizm państwowy), która orientowała się na RWPG, i już na pól rynkowy konsumencki rynek, szybko zwiększający import  towarów zachodnich. Ze względu na brak równowagi handlu międzynarodowego i systemu finansowego, w kraju zaczęła się  inflacji, która skróciła standard życia i spowodowała kryzys socjalno-polityczny. Ta sytuacja miała dwa wyjścia: administracyjnie blokować rynek i powracać rynek konsumpcyjny w wąskie ramki mizernego socjalistycznego asortymentu, lub przestawiać wszystkie sektory gospodarki na tory kapitalistyczne, żeby zintegrować ją z kapitalistycznym rynkiem zachodnim. Wybrały drugie.

Jednak reformy rynkowe mogą być realizowane na różne sposoby. Uważa się, że istnieją co najmniej dwa sposoby: polski "szokowa terapia" i chiński "państwowy kapitalizm". W różnych wariantach, różniących się od "oryginału", były one wprowadzone przez wiele krajów. Ale, na przykład Rosji, w 90-tych poszła drogą "terapii szokowej", a w czasach Putina skręciła na zmodernizowany model chiński.

Jeśli odrzucić bzdury polityczne o "wolnym rynku" i "reżimie totalitarnym", to główną różnicą między tymi dwoma modelami to mechanizm finansowania gospodarki. System gospodarki rynkowej liberalnej finansowany jest przez banki komercyjne i inwestorów prywatnych, kapitalizm państwowy wlewa do gospodarki zyski firm państwowych i dotacji budżetu. Razem z tym rynek światowym może działać równie dobrze jak z krajami liberalnej gospodarki tak i z krajami państwowego kapitalizmu i z krajami mieszanych modeli. Zarzuty, o to że kompanią państwowym zamykają drogę do zachodnich rynków jest bzdurą, wystarczy spojrzeć jak sukcesywnie tam sprzedają swoje produkty do chińskie i rosyjskie firmy.

Ale kapitalizm państwowy wymaga dużych źródłem dewizowych. W Chinach to zysk z produkcji towarów, w Rosji to dolary z ropy. Polska, czyja gospodarka przemysłowa na początku reform było głównie kapitalizmem państwowym, nie miała takich dochodów, i same w tym był problem. Więc musiała pójść drogą reform liberalnych, angażując finansowanie zachodnich kredytodawców i inwestorów.

Szok i terapia

Plan Balcerowicza, głównie, pozbawiał przedsiębiorstwa państwowe wsparcia państwa, zmuszając ich do sprywatyzowana i do poszukiwania pomocy u zachodnich kredytodawców i inwestorów, przekładając na ich plecy całą dalszą opiekę. Ale żeby zachęcić ich do Polski, potrzebnie było przyprowadzić szereg przekształceń które by polepszyli wizerunek kredytowy kraju i jego klimat inwestycyjny. To chyba najtrudniejsza część reform, o ile ma ona bezpośredni wpływ na dochody i wydatki ludności, wpływając na jego poziom życia. W ten sposób szok gospodarczy jest wyczuwany nie tylko przez przedsiębiorstwa, ale także przez wszystkich obywateli kraju.

Zasługa Balcerowicza jest w tym, że przeprowadził dość głęboką gospodarczą terapie z minimalnie bolesnym szokiem dla Polaków. 20% bezrobocie i poziom dochodów, nadal znacznie mniejszy nie żeli u Niemców i Brytyjczyków, co skłoniło miliony Polaków do wyjazdu na zarobki na zachód, stałi się głównym minusem tej reformy. Ale mogło być znacznie gorzej – jak w Państwach Bałtyckich, jak w Gruzji, jak w Ukrainie.

Należy zauważyć, że podobne reformy były  przeprowadzone i przed Balcerowiczem — na przykład w Wielkiej Brytanii, Chile, Izraelu, Argentynie. Gdzieś były oni bardziej surowe, gdzieś bardziej miękkie, na przykład Wielka Brytania i Izrael nie niszczyli swego sektora społecznego, przy tym Thatcher w ogóle ograniczyła się prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, a w Izraelu do zamrożone zostały nie tylko dochody ludności, ale również i ceny. A Argentyna wlazła w kolosalne długi i przeżyła bankructwo,  jej gospodarka pozostała rolniczą i eksportowo-surowcową, a gwałtowny spadek poziomu życia w latach 90-tych doprowadził do zamieszek i grabieży. Zresztą, powtórzymy się, że czasami bywa gorzej.

"Terapia szokowa" działa niemiłosiernie, ona nie tylko doprowadza do bankructwa przedsiębiorstwa co straciły wsparcie państwa, ale także zabija rynek wewnętrzny, zmniejszając wydatki budżetowe, zamrażając dochody, albo w ogóle pozostawiając ludzi bez zarobków. Często określa się to jak walkę z inflacją, chociaż w szeregu przypadków spowodowała ją nie tyle "drukarka pieniędzy" ile niekontrolowany wzrost "wolnych",  komercyjnych cen na towary i usługi. Państwo było w stanie powstrzymać ceny, sektor prywatny cały czas ich windował przez co  dewaluował walutę krajową. Przy okazji podczas reform Balcerowicza, w Polsce były założone stałe ceny i taryfy na podstawowe towary i usługi, co hamowało inflacje i pozwoliło ludności jakoś przeżyć "terapia szokowa".

Sukces "terapia szokowa" w Polsce zależał i od specyfiki jej gospodarki, i od wielu sprzyjających zbiegów okoliczności. Tak fundamentem polskiej gospodarki był i pozostaje przemysł, nie surowców a produkcji maszyn i lekki. I właśnie tam na początku 90 -tych przyszedł na inwestor, dla którego w bardzo krótkim czasie stworzyły korzystne warunki: minimum korupcji i biurokracji, zmniejszenie obciążeń podatkowych i „specjalne strefy ekonomiczne "(ich później kopiowali na Ukrainie dla swoich oligarchów), duży rynek pracy wykwalifikowanej i nie bardzo drogiej siły roboczej .

Przy tym, zauważmy, że inwestor zagraniczny (głównie europejski) bardzo chętnie szedł do Polski, Czech, Słowacji, Chorwacji, ale jakoś prawie nie był zainteresowany państwami bałtyckimi, Gruzją, Bułgarią i w ogóle stronił się Ukrainy. W tym samym czasie, szybko podniósłszy swoją  gospodarkę produkcyjną, Polska zdążyła szybko zdobyć rynki krajów sąsiednich, w tym byłego ZSRR, nawet przed inwazji chińskich towarów. A to przyczyniło się do jeszcze bardziej przyśpieszonego rozwoju gospodarczego. Plus, dodamy,  otrzymane z zachodnich krajów i banków kredyty i dotacje nie zostały „rozpiłowane” i nie były przeżarte, a były umiejętnie wykorzystane do stabilizacji systemu finansowego.

W ten sposób, metoda "terapii szokowej" nie jest doskonała i na pewno nie uniwersalna, ona musi być indywidualnie dopasowana dla każdego poszczególnego państwa i ślepe kopiowanie może tylko zaszkodzić jego gospodarce. To, co widzimy na przykładzie naszego kraju.

"Biedni, bo głupi"

Pierwsza próba przeprowadzenia liberalnych reform gospodarczych na Ukrainie została podjęta już na początku 90-tych. Ale to była po prostu parodia reformy, lub nawet na dużą skalę dywersja. Odpuszczać ceny w kraju, gdzie doświadczenie formowania cen rynkowych nie było od czasów Nowej Ekonomicznej Polityki, było niebezpiecznie: rosły oni każdego dnia. A ten nieskończony wzrost cen, bił kompensowany przez drukowanie nie zabezpieczonych niczym "kupono-karbowańców”. Wynik: hiperinflacja, utrata oszczędności ludności, potworne zubożenie, bankructwo większości firm. Ponadto, ostatnie było jeszcze pogłębione i przez utrata rynków, spowodowane upadkiem ZSRR.

Nie było osiągnięto nic, jeśli nie liczyć jako osiągnięcia zamknięcia fabryk i masowe bezrobocie. Pierwsza fala reform jest pamiętana jako era najgłębszego kryzysu, i to była dopiero pierwsza próba oszukać MFW, przedstawiając tylko widoczność zmian. Pod obietnice przyprowadzenia dużej prywatyzacji i stworzenia warunków dla zagranicznych inwestorów wyprosili wielki transz. Jako wynik reformę opóźniły i przeprowadziły w interesach  dla rodzącej się oligarchii ukraińskiej, która otrzymała dla siebie i atrakcyjny przedsiębiorstwa i "strefy ekonomiczne".

Nie wszystkie firmy znaleźli swoich inwestorów. Została zatrzymana albo prawie stracona cala wysoko technologiczna produkcja, czyli Ukraina stracił połowę swojego przemysłu. Co bezpośrednio miało wpływ na jej gospodarkę: ona stała się głównie eksportowo surowcową kontrolowaną przez ukraińskie oligarchiczne klany, kultywującymi wszędzie korupcję i wywożącymi zyski w offszory. Zagraniczni inwestorzy omijały  Ukrainę z daleka, bo tutaj ich dosłownie "zjadały".

Na początku XXI wieku na Ukrainie został sformowany bardzo specyficzny system oligarcho ekonomiki, która broniła się od żadnych niepożądanych reform i konkurencji zewnętrznej. Majdan nie zniszczy go i stał się tylko kontynuacją wojny klanów za władze. W związku z tym reformy rządu Jaceniuka były skazane na niepowodzenie, i były wprowadzany tylko do tego stopnia, który nie miał szkodliwego wpływu  na interesy oligarchii.

Zasadniczo powtarzały oni nie tylko bezcelowość reform poprzednich, ale podobnie tylko stworzyły widoczność reform dla żebrania kredytów. Jakie były ich wyniki? Wyższe taryfy, zmniejszenie wydatków socjalnych, spadek poziomu życia ludności – w tym trudnie wypatrzyć coś pozytywnego. Wszystko to zostało zrobione, tylko po to żeby uzyskać pożyczki z MFW na kolejne kilka mld euro, a uzyskane pieniędzy puścili na spłatę starych długów. "Terapia szokowa" po ukraińsku była tylko szokiem i cierpieniem, bez żadnej terapii. Ona w żadnym stopniu nie dotknęła interesów oligarchii, a kiedy takie pytanie powstało, reformy (a dokładniej ich widoczności) szybko zwinęli.

Tym, którzy wciąż wierzą w możliwość liberalnych reform gospodarczych, warto spojrzeć na gospodarkę Ukrainy bezstronne  i zastanowić się co dokładnie co i w jaki  sposób potrzebuje tu reformowania. Socjalizmu na Ukrainie już dawno nie ma,  potencjału przemysłowego też, więc zrobić tutaj "jak w Polsce", według Balcerowicza, już nie uda się, bo dla tego musimy wrócić do roku 1992, co jest możliwe tylko w beletrystyce fantastycznej.

Kiedy mówimy o potrzebie reform obecnej gospodarki Ukraińskiej, musimy zrozumieć, że teraz musimy zreformować istniejący model oligarcho ekonomiki. Reformy te lub wzmocnią ją, pozwalając pożreć to, co pozostało, jeszcze nie sprywatyzowane i nie rozpiłowane, albo osłabią ją i zniszczą, co pozwali stworzyć inny, lepszy model gospodarczy. W każdym przypadku aby otworzyć drogę dla inwestorów zagranicznych na Ukrainie, lub rozwinąć własny mały i średni biznes lub przejść na drogę kapitalizmu państwowego — w każdym przypadku najpierw trzeba "odsunąć" oligarchów.

Ale Balcerowicz nie jest specjalistą od zwalczania oligarchii, więc jest mało prawdopodobne, że coś pomoże on Ukrainie, która potrzebuje dzisiaj "terapia szokowa" nie gospodarki, a systemu społeczne politycznego. Jego porady i doświadczenie będzie całkowicie pozbawione sensu dla władzy oligarchicznej, która zaprosiła go, w rzeczywistości, tylko żeby grać rolę „ślubnego generała” aby stworzyć widoczność wirujących reform…

Victor Diaczenko, Nowości Ukrainy — FROM-UA

Tłumaczenie – Oleksandr Kutsy.

 

Pogoda / Погода

Warszawa Варшава   
Krakow / Краків
Gdansk / Гданськ
Poznan / Познань
Lodz / Лодзь
Київ / Kijow
Львів / Lwow
Харків / Charkow
Одеса / Odesa
Донецьк / Donieck


CZYTAJ NAS W WYGODNYM FORMACIE

ЧИТАЙТЕ НАС В ЗРУЧНОМУ ФОРМАТІ